در پی افزایش حساسیت مصرفکنندگان نسبت به منشأ مواد اولیه غذایی و دارویی، موضوع استفاده از ژلاتین حیوانی در محصولاتی مانند پاستیل، کپسولهای دارویی و مکملهای خوراکی بار دیگر به یکی از مباحث مهم در صنعت غذا و دارو تبدیل شده است. کارشناسان حوزه صنایع غذایی و فناوری غذا معتقدند شفافیت در منبع ژلاتین و فرآیند تولید آن، نقش مهمی در جلب اعتماد مصرفکنندگان و توسعه بازارهای داخلی و صادراتی دارد.
ژلاتین یکی از مواد اولیه پرکاربرد در صنایع غذایی و دارویی است که عمدتاً از کلاژن موجود در پوست و استخوان حیوانات استخراج میشود. این ماده به دلیل خاصیت ژلکنندگی در تولید محصولاتی مانند پاستیل، دسرها، برخی فرآوردههای لبنی و همچنین در ساخت کپسولهای دارویی استفاده گستردهای دارد. با این حال، منشأ حیوانی ژلاتین و نحوه فرآوری آن، پرسشهایی درباره حلال یا حرام بودن این ماده در برخی محصولات ایجاد کرده است.
به گفته متخصصان صنایع غذایی، منشأ ژلاتین مهمترین عامل در تعیین وضعیت شرعی آن است. ژلاتین استخراجشده از خوک در همه دیدگاههای فقهی غیرقابل مصرف تلقی میشود، در حالی که ژلاتین حاصل از گاو در صورتی که از حیوان ذبحشده مطابق ضوابط شرعی تهیه شده باشد، حلال محسوب میشود. درباره ژلاتین حاصل از حیواناتی که ذبح شرعی نشدهاند نیز میان برخی دیدگاههای فقهی اختلاف نظر وجود دارد و بخشی از این اختلاف به مسئله «استحاله» در فرآیند شیمیایی تبدیل کلاژن به ژلاتین مربوط میشود.
در سالهای اخیر، افزایش آگاهی مصرفکنندگان درباره ترکیبات مواد غذایی باعث شده موضوع ردیابی مواد اولیه و شفافیت در برچسبگذاری به یکی از اولویتهای صنعت غذا تبدیل شود. بسیاری از تولیدکنندگان پاستیل و مکملهای خوراکی در بازارهای بینالمللی اکنون منشأ ژلاتین را بهصورت دقیق روی بستهبندی محصولات درج میکنند؛ اقدامی که به ارتقای استانداردهای ایمنی غذایی و اعتماد مصرفکننده کمک میکند.
در حوزه دارو نیز کپسولهای ژلاتینی یکی از مهمترین موارد مورد توجه هستند. بخش قابل توجهی از این کپسولها از ژلاتین گاوی تولید میشوند، اما در برخی موارد اطلاعات دقیق منشأ ماده اولیه در دسترس مصرفکننده قرار ندارد. کارشناسان معتقدند توسعه سامانههای رهگیری مواد اولیه در زنجیره تأمین و استفاده از فناوریهای نوین در برچسبگذاری میتواند به رفع این ابهام کمک کند.
از نگاه فعالان صنعت، این موضوع تنها یک بحث فقهی یا مصرفی نیست، بلکه با آینده نوآوری در صنایع غذایی، توسعه محصولات حلال و فناوریهای نوین تولید نیز ارتباط دارد. در سالهای اخیر برخی شرکتهای دانشبنیان و استارتاپهای حوزه فناوری غذا به سمت توسعه جایگزینهای جدید برای ژلاتین حیوانی، از جمله ژلاتینهای دریایی یا ترکیبات گیاهی با خاصیت ژلکنندگی حرکت کردهاند؛ روندی که میتواند فرصتهای تازهای برای تولیدکنندگان ایجاد کند.
همچنین در بازارهای صادراتی، بهویژه در کشورهای اسلامی، دریافت گواهیهای معتبر حلال و ارائه مستندات مربوط به منشأ مواد اولیه اهمیت بالایی دارد. کارشناسان معتقدند تولیدکنندگانی که بتوانند با استفاده از پژوهش و توسعه، شفافیت در زنجیره تولید و بستهبندی هوشمند استانداردهای بینالمللی را رعایت کنند، شانس بیشتری برای حضور در بازارهای منطقهای و جهانی خواهند داشت.
در مجموع، موضوع ژلاتین حیوانی در محصولات خوراکی و دارویی نشان میدهد که صنعت غذا بیش از گذشته به سمت شفافیت، نوآوری و ارتقای استانداردهای تولید حرکت میکند. توجه به منشأ مواد اولیه، توسعه فناوریهای جایگزین و بهبود نظام برچسبگذاری میتواند علاوه بر افزایش اعتماد مصرفکنندگان، مسیر رشد و رقابتپذیری صنعت غذا و دارو را هموارتر کند.
