طلای سرخ ایران در آستانه فرصت تاریخی
زعفران تنها محصول کشاورزی در جهان است که ایران همچنان بیش از ۹۰ درصد تولید آن را در اختیار دارد. با وجود این مزیت انحصاری، آمارها نشان می دهد سهم ایران از بازار جهانی زعفران بسیار کمتر از ظرفیت واقعی است. کارشناسان معتقدند ایران پتانسیل تجارت یک میلیارد دلار زعفران در بازارهای هدف را دارد، اما مجموعه ای از مشکلات ساختاری، ارزی و قاچاق مانع تحقق این هدف شده اند.
به گفته کارشناسان حوزه کشاورزی، اگر زیرساخت های صادراتی به روزرسانی شود، این صنعت می تواند به یکی از منابع پایدار ارزآوری برای کشور تبدیل شود.
کاهش صادرات زعفران با وجود رشد تقاضا
براساس آمار رسمی، در حالی که تقاضای جهانی برای خرید زعفران در سال جاری بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته، میزان صادرات ایران به طور چشمگیری کاهش داشته است. این موضوع نشانه ای روشن از رشد قاچاق زعفران و خروج غیررسمی این محصول از کشور است.
غلامرضا میری، نایب رئیس شورای ملی زعفران، در گفت و گویی اعلام کرد:
” در گذشته تنها دو کشور خریدار زعفران ایران بودند، اما اکنون این عدد به ۷۱ کشور رسیده است. با این حال صادرات رسمی کاهش یافته و ماهانه حدود ۱۰ تن زعفران به صورت قاچاق از کشور خارج می شود.”
هزینه های بالا و ضعف بسته بندی؛ چالش جدی صادرات
میری با اشاره به چالش های موجود در فرآیند صادرات افزود:
” هزینه بسته بندی هر کیلو زعفران حدود ۱۲۰ میلیون تومان است و هزینه حمل نیز به ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان میرسد. همین موضوع باعث شده بسیاری از صادرکنندگان توان رقابت نداشته باشند.”
وی تأکید کرد که برای رسیدن به هدف صادرات یک میلیارد دلار زعفران، باید زیرساخت های لازم از جمله سرمایه گذاری در صنایع بسته بندی، کاهش هزینه های حمل و نقل و تسهیل بازگشت ارز صادراتی فراهم شود.
ظرفیت جهانی زعفران و ضعف در بهره وری تولید
علی حسینی، عضو شورای ملی زعفران، نیز با اشاره به جایگاه جهانی ایران گفت:
” ایران با تولید بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان، بزرگ ترین تولیدکننده دنیاست. با این حال عملکرد تولید ما پایین است. در برخی مناطق قابلیت برداشت تا ۱۰ تن در هر هکتار وجود دارد، اما در عمل تنها ۳ تا ۴ تن برداشت می شود.”
او افزود: در حال حاضر بیش از ۱۲۰ هزار هکتار از اراضی کشور زیر کشت زعفران قرار دارد. این حجم از تولید می تواند پاسخ گوی تمام نیاز بازار جهانی باشد، اما نبود آموزش کافی و کمبود حمایت های مالی باعث شده بازدهی واقعی مزارع پایین بماند.
ارزش افزوده ای که به کشاورزان نمی رسد
حسینی با انتقاد از وضعیت موجود اظهار داشت:
” بخش اعظم ارزش افزوده زعفران نصیب کشاورزان نمی شود. باید مراکز عرضه در قطب های تولید ایجاد و نقش واسطه ها کاهش یابد تا انگیزه کشاورزان برای افزایش کیفیت بیشتر شود.”
وی تأکید کرد که اگر تولید و تجارت زعفران به درستی مدیریت شود، هدف گذاری سالانه حداقل یک میلیارد دلار درآمد ارزی از صادرات این محصول کاملاً دست یافتنی است.
مسیر آینده تجارت زعفران ایران
با توجه به موقعیت ممتاز ایران در تولید زعفران با کیفیت جهانی، کارشناسان انتظار دارند دولت با رفع موانع ارزی، حمایت از بسته بندی داخلی و ایجاد شبکه های بازاریابی بین المللی، زمینه را برای حضور پررنگ تر در بازارهای هدف فراهم کند.
در شرایطی که بسیاری از کشورها به دنبال جایگزین های مصنوعی برای زعفران طبیعی هستند، زعفران ایرانی همچنان استاندارد طلایی کیفیت در جهان به شمار می آید. حفظ این جایگاه و جلوگیری از گسترش قاچاق می تواند نقش بزرگی در افزایش درآمدهای غیرنفتی کشور داشته باشد.
جمع بندی
ایران با برخورداری از اقلیم مناسب، تجربه تاریخی در تولید زعفران و بازارهای گسترده جهانی، ظرفیت واقعی برای تجارت یک میلیارد دلار زعفران را داراست. تحقق این هدف اما نیازمند رفع موانع صادراتی، بهبود نظام ارزی و توسعه برند ملی زعفران ایران است.
فعالان این صنعت می توانند با سرمایه گذاری در فرآوری و بسته بندی مدرن، به ارتقای جایگاه زعفران ایران در بازارهای هدف جهانی کمک کنند.
